Μια απαντηση στην κριτικη της εμπρακτης αλληλεγγυης στους μεταναστες

Ή αλλιώς, η αυτοοργάνωση δεν μπορεί και δεν θέλει να λύσει το μεταναστευτικό.

Πρώτη δημοσίευση: provo.gr

Δημοσιεύτηκε χθες στο Black Athena, το κείμενο “Η αυτοοργάνωση δεν μπορεί και δε θα λύσει το μεταναστευτικό”. Εκεί, ο συγγραφέας ασκεί κριτική σε κάποιες από τις μορφές που παίρνει η τωρινή αλληλεγγύη στους μετανάστες. Το ίδιο το κείμενο έχει ενδιαφέρον και τα επιχειρήματά του δεν είναι επιπόλαια· περισσότερη όμως σημασία θεωρώ ότι έχει το ότι προσπαθεί να κάνει έστω μία αρχή συζήτησης για το ζήτημα. Το (όποιο) ανταγωνιστικό κίνημα φαίνεται εξάλλου να αντιδρά κυρίως αντανακλαστικά, μέσα σε μια πολιτική συγκυρία με διάφορους τρόπους πολύ τρομακτική (για κάποιες και για κάποιους μάλιστα πολύ περισσότερο από όσο για εμάς).

Το επιχείρημα του συγγραφέα είναι απλό, και ως ένα βαθμό πειστικό: οι αλληλέγγυοι δε μπορούν να καλύψουν τις υλικές ανάγκες τροφής, στέγης και ασφαλούς μετάβασης 40.000 μεταναστών, ούτε και θα έπρεπε να είναι αυτό το πρώτο τους μέλημα. Υπάρχουν δομικοί λόγοι που παράγουν την εξαθλίωση, την αναγκαστική μετανάστευση και τη διαχείρισή της με στρατιωτικούς όρους. Οι λόγοι αυτοί συμπυκνώνονται στον καπιταλισμό, τον κοινωνικό ρατσισμό και τα κράτη (και ενίοτε τους πολέμους ανάμεσα τους). Το να πολεμά καμία τις συνέπειες όλων αυτών θυμίζει τον γιατρό που προσπαθεί να θεραπεύσει μία μυοσκελετική ασθένεια με ντεπόν: ο πόνος του ασθενή είναι μόνο το σύμπτωμα. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να δώσουμε προτεραιότητα σε άλλες μορφές αγώνα, όπως είναι ο αγώνας ενάντια στα κέντρα κράτησης και η παρεμπόδιση κατασκευής και λειτουργίας τους. Θα πρέπει, σύμφωνα με το επιχείρημα, να κάνουμε αιχμή του ανταγωνιστικού κινήματος πράγματα όπως ο αγώνας για χαρτιά σε όλους τους μετανάστες, και να πολεμάμε τη ραγδαία άνοδο του λαϊκού φασισμού στην ήπειρό μας.

Το παραπάνω επιχείρημα, έγραψε έτερος αξιόλογος σύντροφος σε κατ’ ιδίαν συζήτηση, θέτει ζητήματα σημαντικότερα από όσο μπορεί να φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Αυτό συμβαίνει για μια σειρά από λόγους. Πρώτον, διότι εισάγει πολιτικούς όρους στρατηγικούς και συγκεκριμένους, και όχι όρους αφηρημένους και έκτακτης ανάγκης. Όταν κάνουμε πολιτική με τους τελευταίος όρους, τότε περισσότερο αναπαράγουμε τις υπάρχουσες εξουσιαστικές σχέσεις, παρά φτιάχνουμε καινούριες. Δεύτερον, διότι το πολιτικό πεδίο ανταγωνισμού είναι ντε φάκτο οι κρατικές αποφάσεις, οι οποίες έχουν τεράστια σημασία. Αγνοώντας αυτό το απλό γεγονός, φλερτάρουμε με το να γίνουμε, όπως γράφτηκε, το ριζοσπαστικό άκρο της κοινωνίας των πολιτών. Τρίτον, γιατί η μοριακή αυτοοργάνωση δεν μπορεί να παράξει λύσεις για τα πάντα – δε μπορούμε να καθόμαστε να προσπαθούμε εις μάτην να βρούμε κουβέρτες για 40.000 άτομα, ενώ τα σημάδια του πολέμου και οι μαζικής κλίμακας συνέπειές του πληθαίνουν γύρω μας. Τέταρτον, γιατί προωθεί μια μορφή αγώνα που καταργεί το εντόπιο προνόμιο στην πράξη. Το να διεκδικούμε χαρτιά για όλους τους μετανάστες και το να μένουν στις γειτονιές μας λόγου χάρη, είναι μια μικρή ανατροπή των σχετικών μας θέσεων που βασίζεται στην υλική καθημερινότητα. Από την άλλη, ο αφηρημένος πολιτικός λόγος περισσότερο περιχαρακώνει αυτές τις θέσεις, ακόμα και αν ο ίδιος ισχυρίζεται το αντίθετο.

Κατ’ αρχάς, αυτές οι τέσσερις θέσεις περιλαμβάνουν πολιτικές αρχές τις οποίες εγώ προσωπικά ασπάζομαι. Παρ’ όλα αυτά, διαβάζοντάς τις προβληματίστηκα, καθ’ όσον η αποδοχή αυτών των αρχών με οδηγούσε σε αρκετά διαφορετικά συμπεράσματα. Θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί.

Όσον αφορά την πολιτική με όρους έκτακτης ανάγκης: Κατ’ αρχάς, μου φαίνεται πως η κινηματική πολιτική που ο σύντροφος ονομάζει “έκτακτης ανάγκης”, πολύ περισσότερο συμβαδίζει με συγκεκριμένους (αν όχι στρατηγικούς) στόχους σε σχέση με την πολιτική που στοχεύει στη δομική ανατροπή της κανονικότητας. Αυτό έχει και άμεση σχέση και με το τελευταίο του επιχείρημα, σχετικά με τη γείωση των αγώνων στις πραγματικές ανάγκες. Για εμένα τουλάχιστον, πολύ πιο άμεση και συγκεκριμένη σχέση με την υλική καθημερινότητα φαίνεται να έχει ένα κρεβάτι και μια κονσέρβα σε μια κατάληψη στέγασης μεταναστών, παρά οποιαδήποτε κίνηση η οποία θα διεκδικεί χαρτιά για όλους ή θα καταδικάζει τα κέντρα κράτησης, από αυτές που μπορώ να φανταστώ τουλάχιστον. Όμως αυτή είναι μια σημειολογία που δεν αναγνωρίζει το νόημα της κριτικής του συντρόφου, και το νόημα αυτό είναι πως αν ο μόνος μας στόχος είναι η άμεση υλική βοήθεια, τότε τα εγχειρήματά μας κινδυνεύουν να γίνουν κάτι σαν (οικτρά φτωχότερες και συνεπώς πολύ πιο αναποτελεσματικές) ΜΚΟ. Και δεν υπάρχει φυσικά καμία αντίρρηση για το ότι αυτό είναι κάτι που δε θέλουμε να γίνουμε, και για το ότι μας βρωμάνε και λίγο οι πάσης φύσεως επαγγελματίες ανθρωπιστές, στη Λέσβο, στην Αθήνα και αλλού.

Αντίθετα όμως με τις ΜΚΟ, οι δικές μας δομές αλληλεγγύης όπως είναι οι συλλογικές κουζίνες και οι καταλήψεις στέγασης, δεν είναι μια αντανακλαστική κίνηση σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Δεν είναι η περίπτωση πως κάποιοι άνθρωποι υποφέρουν, οπότε αφήνουμε τα πολιτικά μας σχέδια στην άκρη και επικεντρωνόμαστε στην αντιμετώπιση αυτού του πόνου· η ανακούφιση που μπορούμε να προσφέρουμε είναι ούτως ή άλλως πρώτου βαθμού και στατιστικά ασήμαντη. Αντίθετα, το πολιτικό μας σχέδιο είναι ακριβώς η δημιουργία κοινοτήτων εγγύτητας και αγώνα πάνω σε μια υλική βάση. Στη δική μου εμπειρία τουλάχιστον, και είμαι σχεδόν σίγουρος ότι αυτό ισχύει και για την εμπειρία όποιας άλλης και άλλου έχει μπλεχτεί ποτέ σε κοινότητες μεταναστών – αλληλέγγυων, δεν υπάρχει κανένας πιο σύντομος και πιο χειροπιαστός δρόμος για αυτό που το κείμενο του Black Athena περιγράφει ως “να σταθούν οι ντόπιοι με τους μετανάστες μαζί απέναντι στο κράτος”. Να το πω σε μία πρόταση: και μόνο που τέτοια εγχειρήματα (ακόμα και αν πρόκειται για την αυτοοργάνωση της αλληλεγγύης και όχι των ίδιων μεταναστών) βάζουν έμπρακτα το ερώτημα του πώς φτιάχνουμε μια δομή εντός της οποίας κάπου υπάρχουν και οι μετανάστες είναι όχι μόνο σημαντικό, αλλά απαραίτητο για το κίνημα. Απόδειξη για τα παραπάνω αποτελεί η πορεία αλληλεγγύης στη Σανάα Ταλέμπ, μερικώς καλεσμένη από την κατάληψη Νοταρά 26, η οποία είχε λόγω αυτής πολύ περισσότερους μετανάστες από ό,τι είχαν την τελευταία πενταετία οι υπόλοιπες πορείες στο κέντρο της Αθήνας μαζί. Εξαίρεση αποτελούν οι πορείες που ήταν καλεσμένες από τη Συνέλευση Μεταναστών – Αλληλέγγυων στην ΑΣΟΕΕ, οι οποίες ήταν καλεσμένες (πάλι) από μία (τέτοια αλλά με κάποια διαφορετικά χαρακτηριστικά) κοινότητα αγώνα. Αν θέλετε λοιπόν, μπορεί ακόμα και να ειπωθεί πως αυτού του τύπου ο “ανθρωπισμός” δεν είναι παρά μια αφορμή ώστε να στήσουμε όχι μόνο κοινότητες αλληλεγγύης στο σήμερα, αλλά και ορμητήρια μελλοντικών επιθέσεων.

Όσον αφορά την κρατική πολιτική ως ντε φάκτο κυρίαρχο πεδίο ανταγωνισμού: Δεν υπάρχει βέβαια καμία αντίρρηση πως εκείνο που αποφασίζουν τα κράτη είναι πολύ σημαντικό για τους ανθρώπους. Δεν υπάρχει, ακόμα, καμία αμφιβολία πως αν μπορούσαμε να αναστρέψουμε με ένα μαγικό ραβδί τέσσερις-πέντε μόνο από τις κρατικές αποφάσεις, αυτό με πρακτικούς όρους θα βοηθούσε όσο δεκαεκατό, χιλιάδες καταλήψεις. Η μαύρη αλήθεια πάντως είναι πως μαγικό ραβδί δεν έχουμε, και πολύ περισσότερο δεν φαίνεται να έχουμε κάποιο κοινωνικό κίνημα του βεληνεκούς εκείνου που απαιτείται για να παρέμβουμε στο πεδίο της κρατικής πολιτικής. Όχι πως αυτό δεν είναι επί της αρχής δυνατό ή αξιόλογη στόχευση, μα το σίγουρο είναι πως στο εδώ και στο τώρα (και στο εγγύς μέλλον) αυτό που είναι άμεσα αντιληπτό δεν είναι και ελπιδοφόρο, ειδικά δεδομένου του ραγδαίου κοινωνικού εκφασισμού. Εκτός όμως από πράγματα που δεν έχουμε, υπάρχουν και πράγματα τα οποία έχουμε σε μεγάλη αφθονία. Ένα από αυτά είναι σίγουρα η φαντασίωση ότι παίζουμε κάποιο πολύ σημαντικό ρόλο στα πράγματα· ένα οποιοδήποτε δείγμα συνελευσιακής εμπειρίας θα συνηγορούσε νομίζω σε αυτό το συμπέρασμα. Το σύνηθες δε σημείο στο οποίο καταλήγουν σκεπτικά που έχουν τέτοιες φαντασιώσεις ως αφετηρία, είναι οι αερολογίες μεγάλων ανδρών με σοβαρό ύφος σε βαρετά δωμάτια. Με αυτό, δε θέλω βέβαια να πω πως είναι κακό να έχει στρατηγική καμία. Θέλω όμως να πω πως, εμπειρικά, είναι ακριβώς τα σχεδιάσματα “για το πώς να αλλάξουμε τη μεγάλη εικόνα” που καταλήγουν στις πιο αφηρημένες, πιο αντιπρακτικές, πιο άσχετες με οποιαδήποτε κοινωνική πραγματικότητα χειρονομίες. Τέλος, το υπαρξιακό κενό το οποίο προσπαθούν να γεμίσουν αυτές οι χειρονομίες είναι, θεωρώ, το ίδιο που γεννά και την πολιτική των ιδεολογικών προβολών.

Όσον αφορά τις (μη) λύσεις και την πρακτική αδυνατότητα της αυτοοργάνωσης: Αν όλος ο κόσμος του ανταγωνιστικού κινήματος και της περιφέρειας, και όσος κόσμος δύναται να προσαρτηθεί σε αυτό στο μέλλον, βαλθεί να δουλεύει νυχθημερόν στις αυτοοργανωμένες δομές αλληλεγγύης, τι αποτέλεσμα είναι αυτό που θα παράξει; Σίγουρα όχι αρκετό για να καλύψει στο ελάχιστο ακόμα και τις επιτακτικές, άμεσες υλικές ανάγκες των μεταναστών. Αυτό δα είναι αυτονόητο. Λιγότερο αυταπόδεικτο όμως, είναι το τι (θα έπρεπε να) σημαίνει αυτό για εμάς. Επίσης, αυτό δεν είναι κάτι που ισχύει μόνο για τις δομές έμπρακτης υλικής αλληλεγγύης στους μετανάστες. Σίγουρα, όσο κι αν δουλέψουν οι συλλογικές κουζίνες δε θα χορτάσουν οι πεινασμένες του κόσμου, και όσα σπίτια κι αν μπορέσουμε να καταλάβουμε δε θα βρουν στέγη όλοι όσοι δεν μπορούν να πληρώσουν νοίκι. Όσα μπαρ οικονομικής ενίσχυσης και αν γίνουν δε θα βρεθούν τα χρήματα για να δηλώσουν ολικοί αρνητές στράτευσης όσοι σιχαίνονται το στρατό, δεν θα πληρωθούν όλα τα έξοδα των κρατούμενων μεταναστών και μη, και δεν θα καλύψει τις ατελείωτες οικονομικές του ανάγκες κανένα ανταγωνιστικό εγχείρημα. Συνεχίζουμε παρ’ όλα αυτά να κάνουμε όλα τα παραπάνω και, κυρίως, συνεχίζουμε να τα κάνουμε παράλληλα με όλα τα υπόλοιπα: με τις πορείες, τις συγκρούσεις, την άρθρωση ριζοσπαστικού λόγου, τις απεργίες· τα κομμάτια δηλαδή του αγώνα που στόχο τους έχουν να χτυπήσουν το κακό στη ρίζα. Ακόμα, παρά την παραλληλία τους αυτή, δεν συνηθίζουμε να θεωρούμε πως τα μεν τρώνε χώρο και χρόνο από τα δε. Αυτό συμβαίνει γιατί ενώ θεωρητικά μπορούμε να πούμε πως όταν κάνει καμία ένα πράγμα τότε δεν κάνει κάποιο άλλο, στην πράξη κανείς δεν σηκώνεται κάθε πρωί και διανέμει ένα σταθερό ποσό χρόνου στις κινηματικές του δραστηριότητες. Οι άνθρωποι κάνουν πράγματα που τους εμπλέκουν, που τους βάζουν σε μία δημιουργική διαδικασία, μέσα από τα οποία φτιάχνουν κάτι κοινό μαζί με άλλους που ξεπερνάει τις υλικές δομές: σχέσεις. Αλλιώς δεν κάνουν τίποτα. Αυτή είναι και η μεγαλύτερη δύναμη του τωρινού κινήματος αλληλεγγύης στους μετανάστες, τουλάχιστον όπως την έζησα εγώ προσωπικά. Σε μια περίοδο κινηματικής άμπωτης, όπου κάθε πορεία-σουλάτσα αποτελεί λόγο άφιξης του επόμενου υπαρξιακού τέλματος, και κάθε αφισοκόλληση μοιάζει πιο βαρετή από την προηγούμενη, το κίνημα προσφέρει επιτέλους στους ανθρώπους του τη δυνατότητα να κάνουν πράγματα. Φυσικά, ενόσω κάνουν αυτά τα πράγματα δεν κάνουν μόνο αυτά τα πράγματα: Συζητούν, κάνουν παρέα, γνωρίζονται, προχωράνε. Μεταξύ τους, και με λίγη τύχη και μαζί με τους μετανάστες, σχετικοποιώντας τότε πραγματικά τη θέση τους. Και ίσως εν καιρώ καταφέρουν να ανατρέψουν το σκανδαλώδες γεγονός ότι ένα κίνημα σε μια χώρα με ανέκαθεν πολλές χιλιάδες μετανάστες, οι τελευταίοι είναι άφαντοι από το κίνημα.

Κλείνοντας, θέλω να πω πως, όπως ελπίζω να είναι εμφανές, δεν τα λέω όλα αυτά για να έρθω σε ευθεία αντιπαράθεση με τις προτάσεις ούτε του συντρόφου που έγραψε το κείμενο, ούτε εν συνόλω με την επιχειρηματολογία του δεύτερου συντρόφου υπέρ του. Φυσικά και πιστεύω πως πρέπει να κάνουμε και πράγματα που απευθύνονται στην καρδιά του πολέμου, και είμαι ο τελευταίος άνθρωπος στον κόσμο που θα πει πως δεν πρέπει να ζητάμε χαρτιά στους μετανάστες, ή να σαμποτάρουμε, αν βρούμε κάποιο τρόπο, τις συλλήψεις και τις κρατήσεις των μεταναστών. Προς το παρόν πάντως, τίποτα δε μοιάζει περισσότερο με τις μονάδες που θα στελεχώσουν αυτό τον αγώνα από τις κοινότητες που αναπτύσσονται εντός των δομών έμπρακτης αλληλεγγύης στους μετανάστες.

Μέχρι τα σύνορα να μην υπάρχουν για να μην μπορούν να δολοφονούν, μέχρι κανένας άνθρωπος να μην είναι ελεύθερος, μέχρι η δολοφονική μηχανή που λέγεται Ευρώπη να καταστραφεί ολοσχερώς.

Advertisements
Μια απαντηση στην κριτικη της εμπρακτης αλληλεγγυης στους μεταναστες

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s